آشنایی با انواع خط در نقشه کشی و وسایل نقشه کشی
از مدادها برای ترسیم خطوط و نوشتن اعداد و کلمات در نقشهکشی استفاده میشود و در حالت کلی مدادها به سه دسته تقسیم میشوند:
مدادهای گروه H
این گروه از مدادها به مدادهای سخت معروفند (Hard) و هرچه شمارههای H در این مداد بیشتر شود، مداد کمرنگتر و مغز آن دیرتر و سختتر میشود.
مدادهای گروه B
این گروه از مدادها به مدادهای نرم معروفند (Black) و هرچه شمارههای B بیشتر شود، مداد پررنگتر و مغز آن نرمتر میشود.
مدادهای گروه F
این گروه از مدادها به مدادهای متوسط معروفند (Firm) که شامل مدادهای HB و 1B میباشد.
خطوط از نظر ضخامت به سه دسته تقسیم میشوند:
۱. خط ضعیف
کاربرد آن برای ترسیم خطوط اندازه و رابطهای اندازه، خطوط کمکی، انواع هاشورها (سطوح برش) و طرح اولیه نقشهها است. از این مداد استفاده میشود.
۲. خط قوی
کاربرد آن برای ترسیم خطوط برشخورده، خطوط کادر دور نقشه، خطوط دور تاپیل، خطوط اصلی قوسها و دوایر، سهمیها، حروف و اعداد استفاده میشود.
۳. خط متوسط
کاربرد آن برای ترسیم خطوط نمایی (برش نخورده)، ترسیم خطوط داخلی جدول مشخصات، خط چینها و خطوط محور تقارن از آن استفاده میشود.
انواع خطوطی که در نقشهکشی استفاده میگردند عبارتند از:
۱. خط بر ممتد (نازک)
از این خط برای ترسیم خطوط هاشور (نمایش سطوح برش)، خطوط اندازه و رابطهای اندازه، نشان دادن جهت حرکت در پله در پلان، جهت باز شدن درها در پلان، خطوط مربوط به کد ارتفاعی استفاده میشود.
۲. خط بر ممتد (متوسط)
از این خط برای ترسیم خطوط نمایی و نشان دادن دور ظاهری اجسام با سطح برشنخورده و اضلاع مرئی جسم و نمای ساختمان استفاده میشود.
۳. خط بر ضخیم
از این خط برای نمایش لبه برشخورده جسم با خطوط طرفین سطح برشخورده و کادر دور نقشه استفاده میشود.
۴. خط نقطه نازک
از این خط برای نمایش محور تقارن اجسام با خط آکس و خط مرکزی و محورهای استفاده میشود.
۵. خط نقطه ضخیم
از این خط برای نشان دادن مسیر برش استفاده میشود.
نکته: متن بر اساس تصویر تایپ شده است. چند واژه تخصصی که وضوح کافی نداشتند، با توجه به مفهوم نقشهکشی بازخوانی شدهاند.
انواع خطوط (ادامه)
خط چین متوسط: از این خط برای نشان دادن خطوط تندید یا اضلاع نامرئی جسم که قابل رؤیت نمیباشند استفاده میشود.
خط شکسته: از این خط برای نشان دادن محل شکستگی استفاده میگردد.
تذکر: برای نشان دادن مسیر خط برش میتوان از خط نقطه نازک که دو انتهای خط ضخیم میباشد، استفاده نمود.
گروههای خطی عبارتند از:
- از گروه خطی ۰/۲: برای ترسیم نقشه با مقیاس ۱/۱۰۰ و کوچکتر استفاده میشود که شامل خطوط با ضخامتهای (۰/۳ - ۰/۲ - ۰/۱) میلیمتر میباشد.
- از گروه خطی ۰/۵: برای ترسیم نقشه با مقیاس ۱/۵۰ استفاده میشود که شامل خطوط با ضخامتهای (۰/۵ - ۰/۳ - ۰/۲) میلیمتر میباشد.
- از گروه خطی ۰/۸: برای ترسیم نقشه با مقیاس ۱/۲۵ استفاده میشود که شامل خطوط با ضخامتهای (۰/۸ - ۰/۴ - ۰/۳) میلیمتر میباشد.
- از گروه خطی ۱/۲: برای ترسیم نقشه با مقیاس ۱/۲۰ و بزرگتر استفاده میشود که شامل خطوط با ضخامتهای (۱/۲ - ۰/۶ - ۰/۴) میلیمتر میباشد.
مداد اتود
این مداد دارای مغزهایی با ضخامت متفاوت میباشد که در نقشهکشی استفاده میشود. ضخامت مغز مداد اتود (۰/۳ - ۰/۵ - ۰/۷ - ۰/۹ - ۱/۲) میباشد و در موارد مختلف از آنها استفاده میشود.
اتود با مغزی ۰/۵ (قطر مغزی ۰/۵ میلیمتر) میباشد که از نوع HB است که از مدادهای دیگر بیشتر کاربرد دارد؛ چون نقشهکش میتواند با این مداد سه خط مختلف (کمرنگ، متوسط، پررنگ) با کنترل فشار بر مداد روی کاغذ را ترسیم نماید.
مداد تراش
از این وسیله برای تیز کردن نوک مداد استفاده میشود. اندازه تیز کردن مداد به ضخامت خطوط ترسیمی بستگی دارد؛ یعنی برای ترسیم خطوط با ضخامت کم باید تیزی مداد بیشتر گردد.
نوک تراش
جهت تیز کردن مغز اتودها به کار میرود. لازم به ذکر است در اتودهای معمولی نیاز به تراشیدن مغز اتود نبوده و برای اتودهایی با ضخامت مغزی ده میلیمتر و بیشتر از اتود تراش استفاده میشود.
پاککنها
برای پاک کردن خطوط اضافه روی صفحه ترسیم و همچنین پاک کردن اعداد و حروف استفاده میشود. در سه نوع:
الف) پاککن سفید نرم
ب) پاککن سفید نرم بهصورت نواری که به صورت اتود میباشد.
ج) پاککن راپید کاری
برسها
برای محو کردن سطح روی نقشه (گرفتن برادههای مداد پاککن) از برس استفاده میگردد. بهصورتی که از آن جهت تمیز نمودن سطح نقشه استفاده کرده و باعث تمیز شدن سطح ترسیمات میشود.
نقاله
برای اندازهگیری و جدا کردن زوایای مختلف استفاده میشود و از نظر شکل ظاهری در دو نوع نیمدایره (۱۸۰ درجه) و تمامدایره (۳۶۰ درجه) موجود میباشد.
خطکش معمولی
برای اندازهگیری خطوط و انتقال اندازهها و همچنین برای ترسیم خط مستقیم روی کاغذ نقشهکشی استفاده میشود.
خطکش اشل
برای ترسیم نقشه یک جسم به اندازه متناسب با کاغذ نقشهکشی به کار میرود.
اندازه روی نقشه
(جهت تغییر نسبت اندازه از اشل روی نقشه استفاده میگردد.)
اندازه واقعی
برای اندازهگیری و انتقال اندازهها و در ترسیمات بهصورت کاربرد دارد. این خطکش دارای مقیاسهای مختلف بوده و با توجه به مقیاسهای مختلفی که روی هر کدام از قسمتهای خطکش درج شده است، متناسب با اندازه طول اشل سانتیمتر است. (Echelle) به اصطلاح انگلیسی Scale نامیده میشود.
گونیای معمولی
برای ترسیم خطوط عمودی و خطوط با زوایای مختلف استفاده میشود. گونیا دارای زاویههای ۳۰، ۴۵، ۶۰ و ۹۰ درجه و خطکش ۲۰ سانتیمتری میباشد.
برای ترسیم زوایای ۱۵، ۳۰، ۴۵، ۶۰، ۷۵، ۹۰، ۱۲۰، ۱۳۵ و ۱۸۰ درجه میتوان از ترکیب گونیاها استفاده کرد. بنابراین زوایایی که بهصورت فرد از ۱۵ درجه (نظیر زاویه ۵ درجه) باشند را نمیتوان با گونیا ترسیم کرد و باید از نقاله استفاده نمود.
پرگار
برای ترسیم دوایر و قوسها با شعاعهای مختلف استفاده میشود.
پرگار دارای انواع مختلفی میباشد که عبارتند از:
-
پرگار ساده: برای ترسیم دایره با قطر بسیار کم استفاده میشود.
-
پرگار معمولی: برای ترسیم دایره با قطرهای مختلف معمولی استفاده میشود.
-
پرگار دقیق: برای ترسیم دایره بهطور دقیق استفاده میشود.
-
پرگار سنجاقی: برای اندازهگیری و انتقال اندازه استفاده میشود.
-
پرگار تقسیم: برای ترسیم دایره با قطر بزرگ و اندازهگیری دقیق استفاده میشود.
خطنیمخط و پارهخط
خط: نیمخط و پارهخط، خط از کنار هم قرار گرفتن نقاط بهطور پیوسته به وجود میآید و نقطه شروع و پایان ندارد.
نیمخط: نیمخط نقطه شروع دارد ولی نقطه پایان ندارد. نیمخط از دو طرف محدود بوده و نقطه شروع و پایان دارد.
پارهخط: از تلاقی دو نیمخط به وجود میآید. هر مثلث دارای سه نیمساز، سه ضلع و سه ارتفاع میباشد. سه میانه و سه عمود منصف میباشد. مجموع زوایای داخلی یک مثلث ۱۸۰ درجه میباشد.
دیگر حاده، و کمتر از ۹۰ درجه می باشد. مثلث ها در سه نوع متساوی الاضلاع ( مثلث با سه ضلع برابر ) و مثلث متساوی الساقین ( مثلث با دو ضلع برابر ) و مثلث مختلف الاضلاع( مثلث با سه ضلع نامساوی ) وجود دارد.
-
ارتفاع: پاره خطی که از راس بر ضلع مقابل عمود باشد.
-
میانه: پاره خطی که از راس بر ضلع مقابل فرود می آید و ضلع مقابل را به دو قسمت مساوی تقسیم می کند.
-
عمود منصف: خطی که هر ضلع مثلث را بر دو قسمت مساوی تقسیم نموده و بر آن ضلع نیز عمود باشد.
-
زاویه: از برخورد دو نیم خط با دو پاره خط راست، بوجود می آید. واحد زاویه درجه می باشد که واحدهای کوچکتر آن دقیقه و ثانیه می باشد. یک درجه = ۶۰ دقیقه = ۳۶۰۰ ثانیه.
-
نیمساز: نیم خط راستی که از راس بگذرد و زاویه را به دو قسمت مساوی تقسیم نماید.
-
درجه: چنانچه محیط دایره را به ۳۶۰ قسمت مساوی تقسیم کنیم هر قسمت را یک درجه گویند.
-
گراد: اگر محیط دایره به ۴۰۰ قسمت مساوی تقسیم کنیم هر قسمت را یک گراد گویند.
فرمول تبدیل درجه به گراد:
کادر دور نقشه: جهت زیبایی و نظم در ترسیمات نقشه ها و همچنین برای اینکه گوشه های نقشه خراب شود از کادر مستطیل شکل دور نقشه استفاده می شود. فاصله کادر و نقشه ترسیمات تا لبه کاغذ در سمت چپ دو سانتی متر و در سمت راست و در قسمت بالا و پایین نیز یک سانتی متر می باشد. فاصله ۲ سانتی متری جهت منگنه کردن چاپ ها و بایگانی آنها می باشد. هر برگ نقشه را شیت ( SHEET ) می گویند و در سمت راست و پایین آن جدول مشخصات که به آن تایتل ( TITLE ) می گویند ترسیم می گردد.
مساحت و محیط شکلهای منتظم هندسی مطابق فرمولهای به شرح زیر می باشد:
| شکل هندسی | مساحت | محیط |
| مثلث | نصف ارتفاع × قاعده | مجموع سه ضلع |
| مربع | یک ضلع × خودش | یک ضلع × ۴ |
| مستطیل | طول × عرض | ۲ × (طول + عرض) |
| شکل هندسی | مساحت | محیط |
| لوزی | قطر بزرگ × قطر کوچک ÷ ۲ | یک ضلع × ۴ |
| دایره | $\pi$ × شعاع × شعاع | ۲ × شعاع × $\pi$ |
| ذوزنقه | ارتفاع × (مجموع دو قاعده) ÷ ۲ | مجموع چهار ضلع |
| متوازی الاضلاع | ارتفاع × قاعده | ۲ × (یک ساق + قاعده) |
| چند ضلعی منظم | محیط چند ضلعی × نصف عمق (یا شعاع داخلی) | طول یک ضلع × تعداد ضلعها |
| بیضی | - | - |
-
سیستم های اندازه گیری در دو نوع مختلف مورد استفاده قرار می گیرد:
-
الف ) سیستم متریک = SI : که واحدهای اصلی آن متر، کیلوگرم و ثانیه می باشد.
-
ب ) سیستم اینچی = انگلیسی : که واحدهای اصلی آن اینچ، پوند و ثانیه می باشد.
-
-
موارد مهم در تبدیل واحد سیستم های متریک و اینچی که عموماً با آن سر و کار داریم به شرح زیر می باشد:
-
۱ اینچ = ۲/۵۴ سانتی متر = ۲۵/۴ میلی متر
-
۱ یارد = ۳ فوت = ۳۶ اینچ
-
۱ فوت = ۱۲ اینچ = ۳۰/۴۸ سانتی متر
-
۱ مایل = ۱۷۶۰ متر = ۵۲۸۰ فوت
-
-
در سیستم متریک، تبدیل واحد طول به اجزاء و اضعاف متر به شرح زیر می باشد:
-
۱ متر = ۱۰ دسی متر = ۱۰۰ سانتی متر = ۱۰۰۰ میلی متر
-
۱ متر = ۰/۱ دکا متر = ۰/۰۱ هکتو متر = ۰/۰۰۱ کیلومتر
-
۱ هکتار = هکتومتر مربع = ۰/۰۱ کیلومتر مربع = ۱۰۰۰۰۰ متر مربع
-
۱ لیتر (lit) = دسی متر مکعب = ۰/۰۰۱ متر مکعب (یا به عبارت دیگر ۱ متر مکعب = ۱۰۰۰ لیتر)
-
۱ (cc) سی سی = میلی لیتر = سانتی متر مکعب = ۰/۰۰۰۰۰۱ متر مکعب (یا به عبارت دیگر ۱ متر مکعب = ۱۰۰۰۰۰۰ cc)
-
مقالات مرتبط
